Ondanks een als "historisch laag" omschreven werkloosheidsgraad blijft de begrotingssituatie van België bijzonder gespannen. Het tekort is nog steeds het hoogste van de eurozone. In die context oordeelt de gouverneur van de NBB dat het vermogen van het land om nieuwe crisissen het hoofd te bieden inmiddels veel beperkter is dan vóór de COVID-pandemie. Gouverneur Pierre Wunsch verzet zich dan ook tegen de invoering van nieuwe steunmaatregelen die de overheidsfinanciën nog verder zouden belasten. Als er toch steunmaatregelen zouden worden genomen, moeten ze strikt gericht, tijdelijk en gecompenseerd zijn door besparingen elders in de begroting.
Tijdens een recent interkabinetsvergadering (IKW) schaarde de NBB zich achter het standpunt van premier Bart De Wever (N-VA), die al wekenlang herhaalt dat de begrotingssituatie geen algemene maatregelen toelaat om de stijgende energieprijzen op te vangen.
Volgens journalisten van L'Echo zijn de conclusies van de NBB ondubbelzinnig: er is geen begrotingsruimte beschikbaar voor steunmaatregelen. Als die er toch zouden komen, moeten ze beperkt zijn en vergezeld gaan van maatregelen voor begrotingsconsolidatie. Deze analyse sluit aan bij die van Philippe Defeyt.
"We moeten minder" gas en olie "verbruiken", legde Pierre Wunsch uit aan journalist Martin Buxant op RTL-TVI. Naast de traditionele energiebesparende maatregelen beveelt de gouverneur aan om telewerk "iets meer" te stimuleren, om verplaatsingen en dus het verbruik te beperken. De NBB raadt ook af om rechtstreeks in te grijpen op de energieprijzen. Ze geeft de voorkeur aan inkomenssteun voor "de meest kwetsbare mensen", waaronder gepensioneerden, om de prijssignalen voor marktspelers niet te verstoren en het risico op tekorten te beperken. Maar "het idee dat iedereen de schok zou kunnen vermijden, terwijl de [wereldwijde] realiteit is dat er minder gas en minder olie is, werkt niet", besluit Pierre Wunsch.
De Arizona-regering had half april beslist om twee categorieën te viseren voor eventuele steun: de meest kwetsbare gezinnen die stoken op fossiele brandstoffen, en werknemers die afhankelijk zijn van hun voertuig voor het woon-werkverkeer.
Terwijl de regering vrijdag 17 april een knoop wilde doorhakken, besloot de uitvoerende macht de vergadering een week uit te stellen om alle opties te onderzoeken en een beter zicht te krijgen op de effecten van de energiecrisis op de federale ontvangsten en uitgaven.
Aan de ontvangstenzijde was de FOD Financiën echter niet in staat definitieve cijfers te leveren sinds het begin van de oorlog in Iran. Verschillende scenario's werden naar voren geschoven, met aanzienlijke verschillen.
In een eerste theoretisch scenario (zonder daling van het verbruik en op basis van de referentieprijzen van 28 februari) zouden de extra ontvangsten 41,9 miljoen euro hebben bedragen tussen 1 maart en 15 april.
Omgekeerd zou een verbruiksdaling van 5% zodra de referentieprijs wordt overschreden, geleid hebben tot een geraamd verlies van 6 miljoen euro. In elk geval blijven deze bedragen ruim onder de ramingen van de PS en de PTB, die spraken van meer dan 70 miljoen euro aan meeropbrengsten voor de staat sinds het begin van de crisis.
De algehele impact van de energiecrisis en de inflatie op de overheidsfinanciën wordt als negatief beoordeeld, met effecten die in de loop van de tijd zullen toenemen. De NBB schat dat het primair saldo in 2026 neutraal of licht positief kan blijven, om vervolgens duidelijk te verslechteren vanaf 2027 en in 2028.
In een ongunstig scenario zou het primair saldo van entiteit 1 (federale overheid en sociale zekerheid) in 2027 met ongeveer 1,4 miljard euro verslechteren en in 2028 met 1,3 miljard euro. Zelfs in een gunstiger scenario zou de verslechtering respectievelijk 300 miljoen en 800 miljoen euro bedragen.
Deze evolutie is onder meer te verklaren door een sterke stijging van de sociale uitgaven en de lonen in de overheidssector. Ter illustratie: in het ongunstige scenario zouden de sociale uitkeringen in 2027 met 1,6 miljard euro stijgen.
Deze elementen voedden de discussies tijdens de sindsdien gehouden kern. De N-VA, die stelt dat de staat niet echt profiteert van de extra btw-inkomsten, zag haar wil om de interventies te beperken bevestigd.
Aan de andere kant had MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez gedreigd geen akkoord te sluiten bij gebrek aan concrete maatregelen. Hij verdedigt een andere lezing van de cijfers en stelt dat de extra fiscale inkomsten, al zijn ze beperkt, voor de ondersteuning van gezinnen moeten worden aangewend.
Dinsdagavond werd dan een compromis bereikt. De ministerraad in beperkte samenstelling bereikte een akkoord: de federale overheid trekt 80 miljoen euro uit voor tijdelijke steunmaatregelen, gericht op drie maanden. En 15 miljoen euro zal worden toegekend aan de OCMW's om kwetsbare gezinnen te helpen die gas of stookolie gebruiken.